چرا اکثر انسان‌ها راست‌دست هستند؟ دانشمندان آکسفورد پاسخ می‌دهند

از هر ۱۰ نفر انسان روی کره زمین، ۹ نفر برای انجام کارهای روزمره از دست راست خود استفاده می‌کنند. این عدم تعادل آماری در هیچ‌یک از دیگر نخستی‌سانان مشاهده نمی‌شود. پژوهشگران سال‌ها تلاش کرده‌اند علت این پدیده را با تکیه بر عوامل ژنتیکی یا ساختار مغز توضیح دهند، اما مطالعه جدید دانشمندان دانشگاه آکسفورد دیدگاهی جامع‌تر و تکاملی ارائه کرده است.

براساس یافته‌های جدید، دو تحول اصلی در مسیر تکامل انسان، یعنی راه‌رفتن روی دو پا و رشد چشمگیر مغز، نقش اصلی در شکل‌گیری این ویژگی داشته‌اند. دکتر «توماس ای. پاشل»، استاد انسان‌شناسی دانشگاه آکسفورد، می‌گوید این تحقیق برای اولین‌بار چند فرضیه مهم را در قالب یک مدل واحد بررسی کرده است تا مشخص شود چرا انسان از نظر تکاملی رفتاری متفاوت از سایر خویشاوندان نزدیک خود دارد.

علت تکاملی راست‌دستی اکثر انسان‌ها

در این پژوهش گسترده، محققان داده‌های دست‌برتری (Handedness) مربوط به بیش از دو هزار گونه مختلف میمون را تجزیه‌وتحلیل کردند. آنها با مدل‌های تکاملی بیزی فاکتورهای متعددی مثل رژیم غذایی، اندازه بدن، محیط زندگی و ساختارهای اجتماعی را نیز مورد بررسی قرار دادند.

ابزار سنجش در این تحقیق، شاخص میانگین دست‌برتری بود که نماد اختصاصی آن (MHI) است. در این شاخص هرچه عدد به سمت مثبت میل کند، نشان‌دهنده تمایل بیشتر جمعیت به راست‌دستی است. نتایج نشان داد که انسان‌ها با کسب نمره ۷۶ صدم، با اختلاف بسیار زیادی از سایر نخستین‌سانان که نمره‌شان نزدیک به صفر بود، پیشی گرفته‌اند.

این تفاوت نشان می‌دهد که راست‌دستی در انسان یک جهش ژنتیکی ناگهانی نبوده، بلکه محصول یک فرایند تدریجی است. نکته جالب اینجاست که وقتی دانشمندان دو متغیر اندازه مغز و شاخص بین‌عضوی که نسبت طول بازو به پا را می‌سنجد به مدل‌های خود افزودند، ویژگی‌های انسان دیگر استثنایی به نظر نمی‌رسید و با الگوهای تکاملی همخوانی پیدا کرد.

تحلیل مرحله‌ای این فرایند نشان می‌دهد که گام اول با ایستاده راه‌رفتن آغاز شد. زمانی که نیاکان بشر اولیه از راه‌رفتن روی چهار دست‌وپا دست کشیدند، دست‌های آنها از وظیفه جابه‌جایی و حرکت آزاد شد. این رهایی فیزیکی، فشاری تکاملی ایجاد کرد تا یک دست برای انجام کارهای ظریف مانند حمل اشیا یا کار با ابزارهای اولیه تخصص پیدا کند.

در گونه‌های درخت‌زی، نیاز به هماهنگی دقیق برای جابجایی بین شاخه‌ها منجر به ایجاد برخی ترجیحات دستی شده بود، اما انسان‌ها این الگو را به سمت تخصصی‌شدن پیش بردند. مرحله دوم این تحول با پدیده بزرگ‌شدن مغز تکمیل شد. بررسی‌ها روی گونه‌های منقرض‌شده نشان می‌دهد که انسان‌تباران اولیه (Hominins) تمایل ضعیفی به راست‌دستی داشتند، اما با ظهور سرده انسان (Genus Homo) و به‌ویژه در گونه‌هایی مثل انسان راست‌قامت (Homo erectus) و نئاندرتال‌ها، این ویژگی بسیار تقویت شد تا در نهایت در انسان خردمند (Homo sapiens) به اوج خود رسید.

با اینکه این مطالعه پاسخ‌های دقیقی به ما می‌دهد، اما همچنان پرسش‌های بزرگی باقی مانده است. دانشمندان هنوز دقیقاً نمی‌دانند که چرا با وجود این سیر تکاملی، اقلیت چپ‌دست‌ها در طول تاریخ منقرض نشده و به بقای خود ادامه داده‌اند. همچنین نقش تکامل فرهنگی تجمعی در تثبیت این رفتار هنوز به‌طور کامل روشن نیست.

یافته‌های این مطالعه در ژورنال PLOS Biology منتشر شده است،