راهنمای تشخیص و رفع عیبهای متداول گیربکس اتوماتیک
1 دقیقه خوانده شده
01 آذر 1405 ساعت 19:42
بسیاری از مشکلات گیربکس اتوماتیک در مراحل ابتدایی با نشانههایی قابل شناسایی همراه هستند، اما نادیده گرفتن آنها ممکن است خرابی را تشدید کند.
گیربکس اتوماتیک یکی از پیچیدهترین بخشهای فنی خودرو است و بروز خرابی در آن میتواند هزینه قابلتوجهی برای مالک به همراه داشته باشد. به همین دلیل، توجه به تغییر در عملکرد آن و شناخت نشانههای اولیه ایراد اهمیت زیادی دارد. برای نمونه، اگر پس از قرار دادن دستهدنده روی حالت D یا R خودرو با تأخیر حرکت کند، ممکن است عملکرد گیربکس دچار اختلال شده باشد. ضربه یا تقه هنگام تعویض دنده نیز از علائمی است که نباید نادیده گرفته شود.
بالا رفتن دور موتور بدون آنکه سرعت خودرو به همان نسبت افزایش پیدا کند، میتواند نشانه دیگری از وجود مشکل باشد. لرزش خودرو در هنگام حرکت هم از مواردی است که باید به آن توجه کرد و وضعیت گیربکس را بررسی کرد. با این حال، مشاهده این علائم لزوماً به معنای خرابی کامل گیربکس نیست.
گاهی منشأ مشکل به موارد سادهتری مانند وضعیت روغن، اتصالات برقی یا عملکرد سیستم کنترل مربوط میشود و با برطرف کردن همان ایراد، مشکل نیز رفع خواهد شد. در ادامه، نشانههای عیبهای متداول گیربکس اتوماتیک و راههای تشخیص و برطرف کردن آنها بررسی میشود.
علت تقهزدن گیربکس اتوماتیک هنگام تعویض دنده
ضربه یا تکان غیرعادی هنگام جابهجایی دندهها یکی از شکایتهای رایج رانندگان خودروهای مجهز به گیربکس اتوماتیک است. این مشکل میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه به معنای خرابی کامل گیربکس نیست. افت کیفیت روغن، استفاده از روغن نامناسب یا پایین بودن سطح آن از مهمترین عواملی هستند که میتوانند روند تعویض دنده را مختل کنند.
در کنار این موارد، اختلال در عملکرد شیرهای برقی یا خرابی مجموعه هیدرولیک کنترل دندهها نیز ممکن است باعث شود دندهها با ضربه و نرمی کمتری درگیر شوند. در بعضی خودروها، ایراد حسگرهای سرعت یا اختلال در تنظیمات نرمافزاری و مقادیر تطبیقی گیربکس نیز میتواند تعویض دنده را با ضربه همراه کند.
برای تشخیص دقیق این مشکل، ابتدا باید سطح و وضعیت روغن گیربکس بررسی شود و کدهای خطای ثبتشده در واحد کنترل گیربکس با دستگاه تخصصی خوانده شوند. اگر مشخص شود مشکل از شیر برقی یا مجموعه هیدرولیک است، تعمیر یا تعویض قطعه معیوب ضرورت پیدا میکند. بهروزرسانی نرمافزار یا تنظیم مجدد مقادیر تطبیقی نیز تنها زمانی میتواند راهکار مناسبی باشد که در دستورالعمل سازنده خودرو تأیید شده باشد.
افزایش دور موتور و کاهش شتاب
اگر راننده پدال گاز را فشار دهد و دور موتور افزایش پیدا کند اما سرعت خودرو متناسب با آن بالا نرود، احتمال لغزش گیربکس وجود دارد. در چنین شرایطی، بخشی از نیروی تولیدشده توسط موتور بهدرستی به چرخها منتقل نمیشود و خودرو نمیتواند شتاب مورد انتظار را داشته باشد. پایین بودن سطح روغن، افت فشار هیدرولیک، گرفتگی فیلتر و فرسودگی صفحات اصطکاکی از دلایل احتمالی بروز این وضعیت هستند.
در گیربکسهایی که به مبدل گشتاور مجهز هستند، خرابی این مجموعه نیز میتواند انتقال نیرو را مختل کند و باعث شود افزایش دور موتور با شتابگیری مناسب خودرو همراه نباشد. در مراحل ابتدایی بررسی، باید نشتیهای احتمالی و سطح روغن کنترل شود. اگر صفحات کلاچ داخلی فرسوده شده باشند یا فشار هیدرولیک به میزان لازم تأمین نشود، ممکن است باز کردن گیربکس و انجام تعمیرات تخصصی ضروری باشد.
ادامه رانندگی با گیربکس لغزنده میتواند مشکل را تشدید کند. لغزش مداوم باعث افزایش دمای روغن میشود و این افزایش دما میتواند آسیب بیشتری به صفحات اصطکاکی و سایر قطعات داخلی وارد کند. به همین دلیل، بیتوجهی به کاهش شتاب همراه با افزایش غیرعادی دور موتور، احتمال گستردهتر شدن خرابی و افزایش هزینه تعمیر را بالا میبرد.
تأخیر در حرکت خودرو
گاهی راننده دستهدنده را روی حالت حرکت یا دنده عقب قرار میدهد، اما خودرو بلافاصله حرکت نمیکند و پس از چند ثانیه درگیر شدن دنده، شروع به حرکت میکند. کمبود روغن، نشتی داخلی، گرفتگی فیلتر، افت فشار پمپ روغن و فرسودگی آببندهای داخلی میتوانند چنین تأخیری را ایجاد کنند. هرکدام از این ایرادها ممکن است باعث شوند فشار لازم برای درگیر شدن سریع دندهها ایجاد نشود.
برای بررسی این مشکل، سطح روغن باید مطابق روش تعیینشده در دفترچه راهنمای خودرو کنترل شود؛ زیرا روش بررسی سطح روغن در همه خودروها یکسان نیست. همزمان باید نشتیهای احتمالی نیز شناسایی شوند. اگر سطح روغن مناسب باشد، لازم است فشار مدار هیدرولیک و عملکرد پمپ، شیرها و قطعات داخلی گیربکس مورد آزمایش قرار گیرد تا منشأ تأخیر مشخص شود.
تأخیر مداوم در درگیر شدن دنده را نباید با افزایش دور موتور جبران کرد. بالا بردن دور موتور در چنین شرایطی ممکن است فشار بیشتری به قطعات داخلی وارد کند و روند فرسودگی آنها را سرعت ببخشد. بنابراین بهتر است پیش از ادامه استفاده عادی از خودرو، علت تأخیر بهصورت تخصصی بررسی شود.
لرزش هنگام حرکت یا شتابگیری
لرزش خودرو هنگام شتابگیری یا حتی حرکت با سرعت ثابت میتواند به مبدل گشتاور، صفحات اصطکاکی یا اختلال در کنترل فشار روغن مربوط باشد. در برخی موارد، فرسودگی روغن یا عملکرد نامناسب کلاچ قفلکن مبدل گشتاور باعث ایجاد لرزش در سرعتهای مشخص میشود. این لرزش ممکن است در شرایط خاصی مانند حرکت یکنواخت یا هنگام افزایش سرعت بیشتر احساس شود.
با این حال، هر لرزشی که در زمان حرکت خودرو احساس میشود، الزاماً از گیربکس ناشی نمیشود. خرابی دستهموتور، پلوس و دیگر قطعات انتقال نیرو نیز میتواند علائمی مشابه ایجاد کند. به همین دلیل تشخیص دقیق به بررسی شرایط بروز لرزش و انجام آزمایشهای لازم روی گیربکس و مجموعه انتقال نیرو نیاز دارد.
پس از مشخص شدن منشأ ایراد، راهکار تعمیر تعیین میشود. بسته به نتیجه بررسی، ممکن است تعویض روغن با مشخصات صحیح، تعمیر مبدل گشتاور یا برطرف کردن ایراد دستهموتور، پلوس و سایر قطعات انتقال نیرو لازم باشد. تعویض قطعه بدون تشخیص دقیق میتواند هزینه اضافی ایجاد کند و مشکل اصلی را نیز برطرف نکند.
نشتی روغن و افزایش دمای گیربکس
نشتی روغن ممکن است از کاسهنمدها، واشر کارتل، اتصالات یا لولههای خنککننده ایجاد شود. کاهش سطح روغن در پی این نشتیها، فشار هیدرولیک گیربکس را پایین میآورد و میتواند باعث لغزش قطعات اصطکاکی و افزایش دمای مجموعه شود. کمبود روغن فقط به کاهش روانکاری محدود نمیشود، بلکه عملکرد بخشهای مختلف گیربکس را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
از سوی دیگر، گرفتگی مسیر خنککاری یا استفاده از روغن نامناسب نیز میتواند دمای گیربکس را افزایش دهد. بالا رفتن دما، شرایط عملکرد روغن و قطعات داخلی را نامناسب میکند و در صورت ادامهدار بودن، احتمال آسیب به مجموعههای اصطکاکی و هیدرولیکی را افزایش میدهد.
برای رفع این مشکل، ابتدا باید محل دقیق نشتی مشخص شود و آببندی معیوب، کاسهنمد، واشر، اتصال یا لوله آسیبدیده تعمیر یا تعویض شود. پس از آن باید سطح و نوع روغن مطابق دستورالعمل سازنده تنظیم شود. همچنین عملکرد سامانه خنککننده و مسیرهای مربوط به آن باید بررسی شود تا علت افزایش دما همچنان باقی نماند.
اهمیت سرویس و نگهداری
رعایت برنامه سرویس دورهای، استفاده از روغنی که استاندارد دقیق مورد تأیید سازنده را داشته باشد و بررسی منظم نشتیها، از مهمترین اقدامات پیشگیرانه برای کاهش احتمال خرابی گیربکس اتوماتیک هستند. روغن گیربکس باید بر اساس مشخصات فنی اعلامشده از سوی سازنده انتخاب شود و صرفاً استفاده از روغنی که از نظر ظاهری مشابه است، قابل اعتماد نیست.
روش و زمان تعویض روغن نیز در گیربکسهای معمولی، CVT و دوکلاچه یکسان نیست. هرکدام از این گیربکسها به دستورالعمل مخصوص خود نیاز دارند و نباید یک روش یا یک نسخه را برای همه آنها به کار برد. رعایت نکردن این تفاوتها میتواند عملکرد گیربکس را مختل کند و حتی به افزایش فرسودگی قطعات داخلی منجر شود.
در صورت مشاهده لغزش، ضربه شدید، بوی سوختگی یا از دست رفتن حرکت خودرو، ادامه رانندگی میتواند خسارت را افزایش دهد. بهترین راهکار این است که پیش از تعویض قطعات یا باز کردن کامل گیربکس، خودرو با دستگاه تخصصی عیبیابی شود و در کنار آن بررسی مکانیکی نیز انجام گیرد.








